Աշխարհի շատ գիտնականներ և պատմաբաններ փորձել են լուծել այն հանելուկը, թե ինչպե ՞ ս փոքրարքանակ և ռազմային ուժ չունեցող մի ժողովուրդ կարողացել է դիմակայել այդքան փորձությունների և ոչ միայն չի դադարել իր գոյությունը այլև վերածնվել է... Այս հանելուկի լուծումներից մեկը թաքնված է հայ ժողովրդին բնորոշ գծերից մեկում՝ նրա նվիրվածությանը իր մայրենի լեզվին, գրականությանը և հոգևոր դաստիարակությանը: Այնտեղ, որտեղ ժողովուրդը ի վիճակի չէր հաղթել սրով՝ հաղթում էր գիր ու գրականությամբ, փոխանցելով այն սերնդից սերունդ, դարից դար հույս ու հավատի հետ մեկտեղ: 5-րդ դարի սկզբին Մեսրոպ Մաշտոցը ստեղծեց Հայոց Այբուբենը, որից այսօր մենք օգտվում ենք: Առաջին նախադասությունը գրված նոր այբուբենով եղել է "ճանաչել զիմաստություն և զխրատ, իմանալ զբանս հանճարոյ”: Նրա մեջ արտահայտված էր ժողովրդի մեծագույն ձգտումը դեպի գիտությունը, որն ընդգրկում էր ոչ միայն իր մշակույթը, այլև ուրիշ ազգերի մշակույթները, նաև սեփական հոգևոր ժառանգությամբ կիսվելու ցանկությունը ... Սակայն մինչև այբուբենի ստեղծումը, հայերը այնպես էին հղկել և զարգացրել իրենց լեզուն, որ արդեն 5-րդ դարը համարվում է մեր մշակույթի "Ոսկե դարը”: Հատկապես հենց 5-րդ դարում և քիչ ուշ ստեղծվել են հանրահայտ հայ գիտնականների գրքերն ու աշխատությունները, ինչպիսիք են Մովսես Խորենացին, Կորյունը, Փավստոս Բուզանդը, Ագաթանգեղոսը, Եղիշեն, Եզնիկ Կողբացին, Դավիթ Անհաղթը, Անանիա Շիրակացին և ուրիշները: Հայկական գրականությունը "Ոսկե դարից” հետո աշխարհին տվել է այնպիսի մեծ բանաստեղծների ինչպիսիք են Գրիգոր Նարեկացին, Ներսես Շնորհալին, Ֆրիկը, Նահապետ Քուչակը, Նաղաշ Հովնաթանը և շատ ուրիշներ:
Կարելի է ասել, որ Հայաստանում երբեք չի եղել "պատահական" գրականություն: Հայոց գիրը իր ստեղծման ամենասկզբից դարձել է ժողովրդի ձեռքում մի զենք, որի միջոցով նա պայքարել է իր պայծառ ապագայի համար:
XIX -XX դարերի հին և միջնադարյան գրականության լավագույն ավանդույթները շարունակել և զարգացրել են ժամանակի վառ ներկայացուցիչները, ինչպիսիք են Խաչատուր Աբովյանը և Միքայել Նալբանդյանը, Րաֆֆին և Շիրվանզադեն, Ավետիք Իսահակյանը և Հովհաննես Թումանյանը, Գրիգոր Զոհրաբը և Սիամանթոն, Դանիել Վարուժանը և Դերենիկ Դեմիրճյանը, Ստեփան Զորյանը և Եղիշե Չարենցը, Պարույր Սևակը, Ակսել Բակունցը և ուրիշները: Եկել է նոր սերունդ երիտասարդ բանաստեղծների և արձակագիրների, որոնք իրենց ստեղծագործություններով նոր ուժ են ներդրել հայ գրականության զանազան ոլորտներում, խորացնելով նրա բովանդակությունը և հարստացնելով նրան: Իսկ նրանց գրչից ծագում են նորանոր վեպեր, բանաստեղծությունների և պատմվածքների նոր հավաքածուներ, որոնք արտահայտում են մեր ժամանակի և դարաշրջանի գեղարվեստական նոր իմաստավորումը, մեր ժամանակակիցների գործերը և սխրագործությունները...
...Ո՞վ կարող է թվարկել մեր հոգևոր մշակույթի անսպառ գանձերը:
Եկեք չմոռանանք թե ով ենք մենք, ինչ լեզվով են խոսել մեր պապերը և ինչ իմաստություն են թողել մեզ... Խոսե՛ք Հայերեն, Խորհե՛ք Հայերեն, Ապրե՛ք Հայերեն: Այս է մեր նպատակը |
